Przystosowanie roślin do życia na lądzie

Mszaki

Do mszaków zaliczamy wątrobowce i mchy. Mchy żyją w różnych środowiskach, mają bardzo małe wymagania życiowe, lubią środowiska wilgotne i zacienione. Nazywamy je roślinami pionierskimi, bo pojawiają się jako pierwsze w środowiskach, gdzie jeszcze nie ma innych roślin, np. na skałach, pogorzeliskach.

Budowa mchu płonnika

Mchy rozmnażają się przez zarodniki wytwarzane w puszce zarodnikowej. Zarodniki w sprzyjających warunkach kiełkują i tworzą się nowe rośliny. Takie rośliny nazywamy zarodnikowymi.

Mchy mają zdolność gromadzenia dużych ilości wody w liściach dzięki pustym przestrzeniom między komórkami. Chłoną wodę całą powierzchnią liści. Mogą też długi czas przetrwać bez wody, liście wtedy zwijają się i przylegają do łodyżki, aby zmniejszyć powierzchnię parowania, sprawiają wrażenie, że są wysuszone. Niewielka ilość wody sprawia, że wracają do stanu uwodnienia. Gromadząc wodę, podtrzymują wilgotność gleby i powietrza w lesie.

Chwytniki służą wyłącznie do umocowania rośliny w glebie.

Rośliny nasienne - budowa

Rośliny nasienne nazywamy inaczej kwiatowymi, ich wspólną cechą jest wytwarzanie kwiatów i nasion.

Rośliny te dzięki doskonałym przystosowaniom do życia:

- opanowały wszystkie środowiska;

- wytworzyły nasiona, które są organem przetrwalnikowym rośliny;

- posiadają organy: korzenie, łodygi i liście;

- wytworzyły różnorodne tkanki,

- ich rozmnażanie jest niezależne od wody.

Rośliny nasienneSchemat budowy rośliny okrytonasiennej

Korzeń

Funkcje korzenia:

- utrzymuje roślinę w glebie;

- pobiera wodę z solami mineralnymi;

- gromadzi substancje zapasowe, np. korzeń marchwi;

- korzenie nadziemne pełnią funkcje podporowe (kukurydza lub korzenie roślin rosnących na bagnach);

- korzenie czepne - bluszcz;

- korzenie niektórych roślin wchodzą w symbiozę z bakteriami lub grzybami.

Budowa zewnętrzna korzenia

Elementy budowy:

- czapeczka - okrywa stożek wzrostu korzenia, zapobiega urazom mechanicznym podczas przesuwania się w glebie;

- stożek wzrostu - intensywnie dzielące się komórki tkanki twórczej;

- strefa wydłużania - część korzenia, w której komórki szybko rosną, a następnie różnicują się, powodując wzrost;

- strefa włośnikowa - w tej części korzenia, w tkance okrywającej występują nitkowate wypustki - włośniki, jest ich bardzo dużo, zwiększają powierzchnię chłonną korzeni, służą do pobierania wody;

- strefa korzeni bocznych - korzenie te rozrastają się poziomo lub skośnie, utrzymują roślinę w glebie i zwiększają powierzchnię chłonną.

Korzenie tworzą systemy korzeniowe:

- palowy: pionowy korzeń główny i korzenie boczne, np.: lipa, fasola;

- wiązkowy: brak korzenia głównego, liczne cienkie korzenie wyrastające z jednego miejsca, np. trawy.

Inny rodzaj korzeni stanowią korzenie przybyszowe - wyrastają one na różnych częściach rośliny, np. na liściu u begonii, na łodydze u bluszczy.

Funkcje łodygi:

- stanowi rusztowanie dla liści i kwiatów;

- przewodzi wodę z solami mineralnymi między korzeniem a liśćmi i kwiatami;

- przewodzi produkty fotosyntezy między liśćmi a korzeniami;

- u roślin zielnych zachodzi w niej proces fotosyntezy;

- pełni funkcje spichrzowe, np. u kalarepy;

- gromadzi wodę u kaktusów;

- służy do rozmnażania wegetatywnego przez kłącza, rozłogi.

Zapamiętaj!

Rośliny zielne - rośliny o łodygach niezdrewniałych.

Łodyga z liśćmi i kwiatami stanowi pęd. Pęd jest więc zbiorem kilku organów. Łodygi i pędy mogą się przekształcać. Występują łodygi zdrewniałe u drzew i krzewów oraz zielne (niezdrewniałe) u pozostałych roślin, np. u fasoli, pomidora. Rośliny zielne mają łodygi:

- wzniesione, np. pomidor, słonecznik;

- wijące się, np. groch;

- płożące się, np. ogórek, dynia;

- źdźbła, np. trawy.

Łodygi podziemne to:

- kłącza, np. kosaciec;

- bulwy, np. ziemniak;

- cebule, np. cebula jadalna.

Rośliny o łodygach podziemnych nazywane są bylinami, są to rośliny wieloletnie.

Funkcje liścia:

- fotosynteza;

- wymiana gazowa: wymiana tlenu i dwutlenku węgla między rośliną a środowiskiem;

- transpiracja: wydalanie wody z rośliny przez parowanie;

- magazynowanie substancji pokarmowych: liście spichrzowe, np. cebula, aloes;

- organ chwytający zwierzęta, np. u rosiczki;

- wąsy czepne: służą do owijania się wokół podpory, np. groch;

- ochrona młodych pędów roślin: liście łuskowate;

- służy do rozmnażania wegetatywnego, np. u begonii;

- ochrona przed parowaniem: kolce u kaktusów.

Zapamiętaj!

Transpiracja - wydalanie wody z rośliny odbywające się przez parowanie.

Budowa zewnętrzna liścia

Miejsce osadzenia liści na łodydze to węzły, a części między węzłami to międzywęźla.

Ułożenie liści na łodydzeLiście - pojedyncze, złożone

Kwiat jest przekształconym skróconym pędem, którego liście przystosowały się do pełnienia innych funkcji, służą one roślinie do rozmnażania płciowego.

Elementy budowy:

a) okwiat:

- płatki korony: są barwne i wydzielają zapach, wabią owady, ochraniają pręciki i słupki;

- działki kielicha: są zielone, ochraniają kwiat;

- dno kwiatowe;

b) pręciki: jest ich wiele, każdy z nich składa się z nitki i główki, główka posiada dwa pylniki, z których każdy ma dwa woreczki pyłkowe wypełnione ziarnami pyłku, w nich znajdują się komórki rozrodcze męskie (plemnikowe);

Schmat budowy kwiatu rośliny okrytonasiennej

c) słupek: znajduje się w środku kwiatu, a powstaje ze zrośnięcia się owocolistków, składa się ze znamienia, które przechodzi w szyjkę, a następnie w rozszerzoną dolną część - zalążnię. W zalążni znajduje się zalążek z woreczkiem zalążkowym, a w nim komórka rozrodcza żeńska (komórka jajowa).

Rozróżniamy kwiaty obupłciowe - zawierające słupki i pręciki (np. tulipan, wiśnia) lub rozdzielnopłciowe - mające oddzielne kwiaty męskie z pręcikami i kwiaty żeńskie ze słupkami (np. leszczyna, wierzba).

Kwiaty mogą występować pojedynczo na łodydze lub tworzyć skupienia - kwiatostany.

Główne typy kwiatostanów

Podział owoców:

a) owoce pojedyncze - powstają z jednej zalążni w kwiecie.

Owoce pękające Owoce zamknięte
dojrzałe same się otwierają i wysypują nasiona:
  • mieszek, np. piwonia,
  • strąk, np. fasola,
  • łuszczyna, np. rzepak,
  • torebka, np. niecierpek
nie otwierają się, nasiona rozsiewane są wraz z owocnią:
  • suche - owocnia wyschnięta, zdrewniała:
    • orzech, np. leszczyna,
    • rozłupnia, np. klon,
    • ziarniak, np. zboże;
  • mięsiste - owocnia mięsista:
    • pestkowiec, np. śliwa,
    • jagoda, np. pomidor

b) owoce zbiorowe - powstają z licznych zalążni występujących w kwiecie:

- orzeszki osadzone na mięsistym dnie kwiatowym, np. poziomka;

- drobne pestkowce, np. malina;

- jabłko - 5 owocolistków obrośniętych mięsistym dnem kwiatowym, np. jabłoń, grusza.

Nasiona służą roślinie do rozmnażania i do opanowywania nowych terenów, na których do tej pory nie występowała.

Sposoby rozsiewania się nasion i owoców:

- samoczynne: np. gwałtowne pękanie owoców, rozrzucanie nasion na znaczne odległości;

- za pomocą wiatru: rozsiewa on nasiona lekkie, które posiadają różne aparaty ułatwiające unoszenie się w powietrzu, np. skrzydełka klonu, włoski kminku;

- przy udziale wody, np. owoc palmy kokosowej;

- dzięki zwierzętom: owoce i nasiona mają haczyki ułatwiające przyczepianie się do ciała zwierząt, dzięki którym są przenoszone na ich sierści.

Nasienie zbudowane jest z zarodka, substancji zapasowych i łupiny nasiennej. Twarda, różnie urzeźbiona łupina chroni zarodek. Ze względu na rodzaj substancji zapasowych wyróżnia się:

- nasiona oleiste, np. mak, słonecznik;

- nasiona skrobiowe, np. trawy, zboża;

- nasiona białkowe, np. groch, fasola.

Nasienie gromadzi substancje zapasowe w liścieniach - dwóch lub jednym (nasiona bielmowe) - stąd podział roślin na jednoliścienne i dwuliścienne. Jeżeli nasiona mają odpowiednie warunki: wilgotność, wysoką temperaturę i dobre podłoże - kiełkują. Łupina pęka i pojawiają się: korzeń, łodyga i liście.

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij